Verhaal van het ’bruine goud’

VARENDE VAARKRANT DRENTHE

Pieter Klein Beernink

Tot eind augustus varen redacteuren van De Telegraaf over bijzondere Nederlandse vaarwateren. Deze week over de Veenvaart in de provincie Drenthe, waar een heerlijke landerige rust heerst.

Twee opgestoken vingers van de schipper. In heel het land is het de vertrouwde, stille groet op het water. Maar op de Veenvaart roepen ze joviaal: „Oi!” Een stralende glimlach krijg je erbij cadeau, in plaats van een afgemeten, taxerende blik, zoals in de Randstad gebruikelijk is. In dit stukje Drenthe is het dan ook een bijzonderheid om een ander op het water tegen te komen.

Aardappelvelden

Veen, daar draait alles om in het nieuwe watersportgebied. Kanalen die ooit het uitgestoken veen afvoerden, werden weer uitgediept en door nieuw vaarwater met elkaar verbonden. De Veenvaart die zo is ontstaan, voert deels door het natuurgebied Bargerveen. Hier is te zien hoe lommerrijk een groot deel van ons land eruitzag voor dat het veen werd afgegraven. Voordat er aardappelvelden kwamen en weilanden tot aan de horizon.

Veenwater

„Zwemmen? Dat kan”, zegt Leonie de Jonge-Keuter in het Veenpark in Barger-Compascuum. „Maar het water is wél bruin. Het is natuurlijk veenwater.” Het park aan de Veenvaart grenst aan het natuurgebied en vertelt het verhaal van het ’bruine goud’. Een heel veendorp is hier natuurgetrouw nagebouwd, compleet met plaggenhutten, zoals ze door veenstekers werden bewoond tot na de Tweede Wereldoorlog. Zodat ze zich in de steden aan hun turfbriketten konden warmen.

Schamele bedoening

„Goed om dit deel van de geschiedenis ook te laten zien”, zegt een man uit Velserbroek. Vol ontzag neemt hij de schamele bedoening in zich op. „Niet te geloven”, zegt een vrouw uit Rotterdam op de lemen vloer onder het dak van rottende planken.

Benauwde plaggenhut

Eigenlijk moet iedere Nederlander het gezien hebben: wie een Drentse plaggenhut uitkomt, móét zijn dagelijkse beslommeringen wel relativeren. Je kan er alleen gebukt lopen, het is piepklein, benauwd en donker. De luizen en de vlooien die in zo’n vochtig krot gezeten moeten hebben! In het veen was je nooit alleen.

Bloedzuigers

Nog steeds niet. Weliswaar is het op het water heerlijk rustig, zelfs op een zonnige zaterdag in het hoogseizoen komt er nauwelijks een ander bootje langs, maar de steekvliegen, verre familieleden van dezelfde bloedzuigertjes die het leven van de werkers in het veen verzuurden, vallen massaal aan. Veenstekers hadden niets om zich tegen de dazen te beschermen. Maar watersporters moeten zich zeker insmeren als ze zonder jeuk de Veenvaart willen doortuffen.

Geruisloos

Geruisloos gaat de sloep door het smalle Veenparkkanaal. Vogels tsjilpen in de struiken, libellen scheren over het water, een gezin meerkoetjes vlucht weg voor de boeg. Opeens klinkt mechanisch gepiep vanuit het groen. Het is een van de originele veentreintjes, die nu bezoekers door het natuurpark vervoeren. Onderweg krijgen ze een demonstratie veensteken.

Vissen bijten niet

Een ronddobberende visser probeert snoek en baars op te halen: „Ze bijten niet echt.” Aan het eind van het Scholtenskanaal trekken fietsers zich op een veerpontje naar de overkant. Het is een tijdloos beeld bij de Trambrug. Voor de Koppelsluis speelt een stel met hun hond. De een gooit de stok steeds verder naar de ander, die in het water staat om het dier te lokken: „We leren hem zwemmen.” Het is het enige wat onderweg te beleven is. Anderen zien we niet. Landerige rust, heerlijk niets doen, onthaasten, dat is hier geboden.

Kombuis

Om de hoek, voor de gesloten Oranjesluis in Klazienaveen, liggen drie schepen aan de wal. „Kom er maar bij.” De stilte van de zomerse avond wordt hartelijk doorbroken door de stem van Joop van Wilpen uit het Friese St. Nicolaasga, kapitein van de Ûnrest. Zijn vrouw Lutske is druk in de kombuis, terwijl hij vertelt over hun kalme tocht vanuit Coevorden. „Over de weg is het nog geen half uur. Maar wij hebben er vierenhalf uur over gedaan. Heerlijk.”

Veenverleden

De natuur, de geschiedenis van het landschap en de lessen uit het veenverleden: de Veenvaart leent zich goed voor kinderen. Wie net uit zo’n ellendige plaggenhut is gekomen en nog durft te klagen over de lege batterij van een mobiele telefoon, of een slecht bereik, die is niet helemaal lekker. Maar alle vergezichten, verlaten sloten, het fluitenkruid, de berenklauwen en lisdodden, ze zeggen weinig terug. Veel mensen zult u niet tegenkomen. Dus om de telefoon nu helemáál thuis te laten…

ACHTERGRONDINFORMATIE OVER HET GEBIED

De sluizen, de bruggen en de aanlegplaatsen, alles is tiptop in orde op de nieuwe Veenvaart door Drenthe. Pas twee jaar verbindt deze 23 kilometer lange vaarweg de plaatsen Erica2 en Ter Apel, aan de grens met Duitsland. Zo ontstond een prachtige, groene doorvaart van Duitsland naar het IJsselmeer. Bovendien is het nu mogelijk om een rondje langs de Drentse provinciegrens te varen: van Meppel naar Groningen via Ter Apel en via Assen weer terug.